نیروی دریایی ارتش؛ از رشادت دردفاع مقدس تا سیادت در آب‌های آزاد
 

ناوگان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران همواره خود را ملزم به حفظ و حراست از مرزهای دریایی کشور، بازنگاه داشتن مسیر عبور کاروان‌های تجاری و نفتکش‌ها از پایانه‌های نفتی و بنادر جمهوری اسلامی ایران و حراست از ناوگان تجاری در آب‌های آزاد می‌داند. اوج این حماسه در عملیات اسکورت ناوگان تجاری در سال‌های دفاع مقدس رخ داده است. در سال‌های اخیر بخش اقتدارآفرین دیگری از این حضور، نگاه جهانیان را خیره کرده و مایه قوت قلب اهالی دریا و تکیه گاه ناوگان تجاری کشور بوده است. در کنار حضور هزاران نفت‌کش و کشتی کانتینربر در دریا، حضور یک ناوشکن همواره در تغییر معادلات قدرت، مهم و اثرگذار بوده و اقتدارآفرینی کرده است. در ادامه به مرور نقش موثر نیروی دریایی در دفاع از کشور می‌پردازیم.

حذف نیروی دریایی دشمن از صحنه دریا

نیروی دریایی ارتش از ساعات نخست دفاع مقدس در عرصه‌های رزم حضور داشت و خوش درخشید. تکاوران نیروی دریایی در حماسه ۳۴ روز دفاع از خرمشهر، راهبرد تهاجم سریع دشمن را در هم شکستند. دشمن تصور می ‎کرد یک روزه از خرمشهر عبور می‌کند و با اشغال خوزستان در یک هفته، در تهران جشن پیروزی خواهد گرفت، اما او را ۳۴ روز پشت دروازه‎های خرمشهر متوقف کرده و امیدش را به ناامیدی تبدیل کردند. همزمان در خلیج فارس نیروی دریایی شاهرگ حیاتی صادرات نفت عراق یعنی سکوهای نفتی البکر و الامیه را به آتش کشید و رقیب مستقیمش، یعنی نیروی دریایی ارتش بعث را به طور کامل از میدان به در کرد و نابودی نیروی دریایی عراق را به فاصله ۶۷ روز از شروع جنگ رقم زد. در نتیجه دشمن از همان ماه‌های اول جنگ در محاصره اقتصادی دریادلان ایرانی قرار گرفت و تا پایان هم نتوانست از این تنگنا خارج شود.

اسکورت کشتی‌های تجاری و باز نگاه داشتن مسیر دریا

با شکست نیروی دریایی دشمن، باید تسلط بر دریا و سیادت دریایی جمهوری اسلامی ایران استمرار پیدا می‌کرد و راه حمایت دشمنان فرامنطقه‌ای از ارتش بعث عراق در دریا بسته می‌شد تا اقتصاد جنگی این کشور فلج شود. دشمنان تجهیزات جدید دریایی در اختیار عراق گذاشتند که بتواند باز هم وارد دریا شود، اما نیروی دریایی ارتش ایران مقابل این اتفاق ایستاد.

اگر دشمن می‌توانست در دریا حضور موفقی داشته باشد، کمر اقتصاد کشور می‌شکست. در طول جنگ تحمیلی ۱۰ هزار کشتی تجاری و نفتکش با حفاظت و اسکورت مستقیم نیروی دریایی ارتش در خلیج فارس تردد کرد تا مایحتاج کشور از بندر امام خمینی در مجاورت عراق وارد شود و صادرات ادامه پیدا کند. در واقع دشمن به طور کامل در دریا ناکام شد. این عملکرد چنان چشمگیر و در بالاترین سطح راهبردی تأثیرگذار بود که مقام معظم رهبری فرمودند: «مردم بعضی شان ماجرای ناوچه پیکان را می‌دانند؛ اما این را نمی‌دانند؛ زمانی که همه چیزِ ما به نفت بند بود و آنها می‌خواستند این را قطع کنند، نیروی دریایی جوهر خود را نشان داد و چقدر تلاش کردند تا کشتی‌های ما از دریا سالم عبور کند.»

اسکورت‌های ویژه

حفظ امنیت خطوط کشتی رانی و نفت‌کش جمهوری اسلامی ایران پس از دوران دفاع مقدس هم استمرار داشته است . این اقدام راهبردی با اسکورت هزاران کشتی به صورت ثابت و کاروانی و اعزام یکان‌های رزمی سطحی، زیرسطحی و پروازی و همچنین استقرار نیروهای عملیات ویژه بر عرشه شناورها در قالب اعزام ناوگروه‌ها صورت گرفته و کشتی‌ها از مناطق خطرخیز تا کانال سوئز و از کانال سوئز تا آب‌های سرزمینی جمهوری اسلامی ایران به سلامت اسکورت شده اند. در دو سال گذشته با توجه به شرایط امنیتی منطقه و تشدید تهدیدها علیه منافع جمهوری اسلامی ایران، نیروی دریایی ارتش علاوه بر اسکورت بیش از ۴۷۰۰ کشتی تجاری و نفت‌کش توسط ۷۷ ناوگروه اعزامی، برخی اسکورت‌ها را برای موارد خاص، به صورت ویژه و تک فروندی، با هماهنگی مسئولان لشکری و کشوری انجام داده است.

عزم بلند برای بازگشت به اقیانوس

وقوع جنگ تحمیلی و تحریم ناجوانمردانه، در مدت کوتاهی پس از پیروزی انقلاب و اخراج مستشاران نظامی آمریکایی، در ابتدا نگرانی‌هایی ایجاد کرده بود که پشتیبانی از جنگ به خوبی انجام نشود، اما آیت الله خامنه‌ای در فروردین ۱۳۶۲ توصیه فرمودند که همه نیروهای ارتش جمهوری اسلامی ایران باید تمام تلاش خود را در راه خودکفایی انسانی و خودکفایی تجهیزاتی به کار ببرند. نخستین گام مسیر خودکفایی، نهضت قطعه سازی بود که ماندگاری یکان‌های شناور را در دریا و شرایط نبرد به خوبی تضمین کرد.

تجربه متخصصان و صنعتگران نیروی دریایی در بازسازی یکان‌های شناور هم این باور را ایجاد کرد که می‌توان با استفاده از ظرفیت‌های موجود کشور و نیروی دریایی، بستر ساخت شناورهای مورد نیاز را فراهم کرد. بر همین اساس ناوهای جماران، دماوند، سهند و دنا با سامانه‌های تسلیحاتی(موشکی و توپخانه ای)، الکترونیکی و مخابراتی، رانش، قابلیت حمل بالگرد و حضور طولانی در دریا به ثمر نشست و خودباوری کارکنان نیروی دریایی را به اوج رساند. امروز محصول نهضت درخشانی که برای بازگشت به اقیانوس با ناوهای ایرانی پی ریزی شد، اهتزاز پرچم ایران بر فراز عرشه ناو کاملا ایرانی سهند است که هزاران کیلومتر دورتر از مرزهای دریایی کشور و در مجاورت قدرت‌های جهانی به چشم می‌آید.

مقابله با دزدان دریایی

بیش از ۹۰ درصد تجارت جهان از طریق دریا صورت می‌پذیرد. در ایران هم چنین است و اغلب کالاهای حیاتی و راهبردی کشور از راه دریا وارد می‌شود و نفت و سایر کالاهای تجاری ایران از همین راه به دورترین نقاط جهان حمل می‌شود و به بازارهای جهانی راه پیدا می‌کند. از دهه ۱۳۹۰ با شیوع دزدی دریایی این شریان اقتصادی در معرض تهدید قرار گرفت و نیروی دریایی راهبردی ارتش به دریانوردی در آبراه‌های راهبردی جهان رفت و اسکورت و نجات کاروان‌های تجاری ایران را به عهده گرفت. کمک به ثبات اقتصادی کشور، آزادسازی کشتی‌های تجاری ربوده شده ایرانی و غیر ایرانی از دست دزدان دریایی و به رُخ کشیدن اقتدار، توانمندی و آمادگی رزمی نیروی دریایی به کشورهای منطقه و نیروهای فرامنطقه‌ای از دستاوردهای این دریانوردی‌ها بود. ناو سبلان هم که زمانی در رویارویی مستقیم با ناوگان آمریکا در خلیج فارس هدف قرار گرفته و آسیب جدی دیده بود، پس از بازسازی، دوباره در آب‌های آزاد حضور یافت و در مقابله با دزدان دریایی نقش چشم گیری ایفا کرد.

در این مدت، ۱۵۱ فروند ناو و چند فروند زیردریایی دل به دریای خطر زدند و به سلامت گذشتند و متاع گران بهای امنیت را همراه کالای تجاری و اقتصاد برایمان به ارمغان آوردند. ۲۵۸ مورد درگیری با راهزنان و تروریسم دریایی را آزمودند و ۴۶۴۴ کشتی را به سلامت به مقصد رساندند. مسافتی که ناوگروه‌ها تا پایان ناوگروه ۷۴ پیموده اند، قریب ۵۱۰ هزار مایل دریایی یا ۹۱۰ هزار کیلومتر است. اهمیت این میزان دریانوردی زمانی مشخص می‌شود که بدانیم این مسافت معادل بیش از ۲۲ بار گردش دور زمین، پیرامون خط استوا خواهد بود.

نیروی دریایی ارتش مسئولیت تامین امنیت خطوط کشتیرانی جمهوری اسـلامی ایران در اقیانوس هند، خلیج عدن و دریای سرخ را بر عهده دارد و تاکنون برای تامین امنیت کشتی‌های ایرانی و شناورهای دیگر کشورها ۷۷ ناوگروه را به آب‌های آزاد اعزام کرده است.

گسترش و تعمیق تعاملات بین المللی

نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران نیرویی محدود به آب‌های سرزمینی ایران بود تا آنکه مقام معظم رهبری در سال ۱۳۸۸ تأکید کردند که «نیروی دریایی راهبردی ارتش» درآب‌های آزاد حضور داشته باشد و قدرت نمایی کند. نیروی دریایی راهبردی ارتش در این مدت توانست با اعمال حاکمیت دریایی و اهتزاز پرچم ایران در آبراه‌های جهانی و حضور اثربخش در سواحل کشورهای دوست به تقویت مناسبات دفاعی و روابط دو یا چند جانبه و جلوگیری از انزوایی که آرزوی دشمنان این مرزوبوم است کمک کند. حضور فرماندهان نیروی دریایی ارتش در مجامع بین المللی، به ویژه اجلاس فرماندهان نیروهای دریایی اقیانوس هند و ریاست ۳ ساله بر این اجلاس، توأم با هدایت تلاش‎ های جمعی نیروهای دریایی حاشیه اقیانوس هند برای دست یافتن به امنیت دریایی جمعی در منطقه، اعزام ناوگروه‌های صلح و دوستی به کشورهای مختلف دریایی جهان، عبور از ۶ گذرگاه راهبردی دریایی جهان (از مجموع ۹ گذرگاه حیاتی دریایی جهان)، حضور در اقیانوس‌های هند، آرام و اطلس و پهلوگیری ناوگروه‎های صلح و دوستی ایران در بنادر کشورهای مهم، برگزاری رزمایش مرکب نیروهای دریایی ایران، چین و روسیه و… نمونه‌هایی از دیپلماسی دریایی موفق ارتش و جمهوری اسلامی ایران هستند.

امکان دیده بانی تحرکات دریایی رقبا و دور کردن تهدید جنگ از مرزها، خروج از وضعیت دفاعی به تهاجمی فعال، افزایش قدرت چانه زنی سیاسی با سایر قدرت‌های بین المللی، افزایش امکان مشارکت در مأموریت‌های بین المللی، شرکت در فعالیت‌های بین المللی تحت نظارت سازمان ملل متحد، تأمین امنیت فعالیت اقتصادی در حوزه بین الملل و افزایش تجارت جهانی، نزدیک شدن به مواضع دشمن و افزایش برد برای آسیب زدن به کانون تهدید، مبارزه با دزدان دریایی و توسعه و نوسازی صنعت نظامی- دریایی از ثمرات افزایش دامنه تعاملات نیروی دریایی راهبردی ارتش در سال‌های گذشته بوده است.

حضور در آبراه‌های مهم

موقعیت جغرافیایی و ژئوپلتیکی ایران و قرار گرفتن در شمال اقیانوس هند، موقعیت برتر ایران در منطقه و اهمیت حضور در دریاها را بیشتر نمایان می‌کند؛ اقیانوس هند آب‌های دو نیم کره شمالی و جنوبی تا مناطق شرقی و غربی جهان را به هم وصل کرده و همواره مورد طمع قدرت‌های جهانی بوده به نحوی که با حضور مداوم در این منطقه به دنبال منافع پرشمار خود و تهدید ملت‌ها بوده اند. ایران با حضور قدرتمندانه در اقیانوس اطلس آغازگر خیزش قدرت‌های نوظهور دریایی از شرق به غرب عالم بود تا با حضوری فراتر از منطقه برای دفاع از منافع، دست بلندی در دریا داشته باشد.

بر اساس دکترین دریایی جدید ایران که با حضور در اقیانوس اطلس رخ نموده، حضور ناوگان نظامی ایران در هر نقطه‌ای که از منظر نظامی و جغرافیایی راهبردی محسوب می‌شود، گسترش خواهد یافت و اقدامی مقابله‌ای برابر حضور نیروهای فرامنطقه‌ای انجام خواهد گرفت. این توانمندی ما را از جایگاه یک قدرت منطقه‌ای به قدرت فرامنطقه‌ای ارتقا می‌دهد و می‌تواند مزیت‌های دشمن را خنثی کرده، بازدارنده تهدیدها فرامنطقه‎ای باشد.

دریانوردی ناوگروه ارتش در اقیانوس اطلس

رکورد طولانی‌ترین دریانوردی یک ناوشکن تمام ایرانی به دریانوردی ناوگروه ۷۵ نیروی دریایی ارتش در مسافتی بیش از خط استوا و در دشوارترین آبراه‌های جهانی اختصاص دارد. مأموریت ناو گروه ۷۵ نیروی دریایی ارتش، متشکل از ناوشکن جمهوری اسلامی ایران سهند و ناوبندر مکران با هدف تحکیم امنیت خطوط مواصلاتی در منطقه و صحنه بین الملل و تعمیق روابط با کشورهای دوست، از اردیبهشت ۱۴۰۰ از مبدأ بندرعباس آغاز شد. این ناوگروه در مردادماه توانست مقتدرانه و پس از گذر از اقیانوس‏های متلاطم و دریاهای دشوار بیش از ۱۵ هزار مایل دریانوردی کند و وارد بندر سنت پترزبورگ روسیه در خلیج فنلاند شود. ناوگان ایرانی در مسیر خود از شرق قاره آفریقا و تنگه موزامبیک عبور کرد و ضمن دور زدن قاره آفریقا و عبور از دماغه امید نیک وارد اقیانوس اطلس شد. دریادلان ایرانی در ادامه با عبور از کانال انگلیس، تنگه دوور، دریای شمال و تنگه دانمارک وارد دریای بالتیک شدند و در نهایت پس از عبور از خلیج فنلاند وارد بندر سنت پترزبورگ شده و مورد استقبال و احترام نیروی دریایی روسیه قرار گرفتند. این ناوگان در مراسم سیصد و بیست و پنجمین سالگرد تأسیس ناوگان نیروی دریایی روسیه که با حضور ولادمیر پوتین (رئیس جمهوری این کشور) و هیات‌های نظامی بیش از ۲۰کشور جهان برگزار شد، شرکت کرد. دقت زمان بندی سفر و هدایت ناوگروه ایرانی به گونه‌ای بود که دقیقاً در زمان از پیش تعیین شده در سنت پترزبورگ پهلو گرفت.

این نخستین بار در تاریخ دریانوردی ایران است که یک ناوگروه رزمی از مبدأ ایران مسافت یاد شده را طی می‌کند. این مهم در حالی به دست آمد که ناوشکن تمام ایرانی سهند به خوبی از عهده مأموریت محوله برآمده و تجربه‌ای ارزشمند برای مراکز دانشگاهی، صنایع دریایی و در نهایت دریانوردان نیروی دریایی ارتش کسب کرد. حضور در این مأموریت طولانی و دشوار، شایستگی‌های صنعت کشتی ‎سازی نیروی دریایی و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و علم و دانش فرزندان شایسته ایران را در یکی از پیچیده‎ترین و دشوارتریــن عرصه‎های دریانوردی به اثبات رساند. با این اقدام برای اولین بار در تاریخ ایران دروازه‎های اقیانوس اطلس و دریای شمال به روی ناوگان نظامی ایران گشوده شد. جنگ‌های دریایی، دزدی دریایی و تروریسم دریایی همواره مردان دریا را تهدید می‌کنند. سونامی، جریان‌های شکافنده، امواج مرتفع، خیزاب ناشی از طوفان، آلودگی نفتی، شکوفایی جلبکی، آلودگی‌های زیست محیطی و تغیرات سطح آب هم از مهم ترین مخاطرات دریایی رایج محسوب می‌شوند و به این فهرست می‌توانید سانحه و تصادم در دریا و یا برخورد با صخره زیر آبی و … را هم اضافه کنید.

آغاز ورود به اقیانوس اطلس با مساحتی معادل ۶۴ برابر ایران، با یکی از دشوارترین عبورهای دریایی مقارن می‌شود. هر ناو و شناوری تاب به سلامت گذشتن از دماغه امید نیک را ندارد و مناسب دریانوردی در این منطقه نیست. اما سهند ایرانی، در نخستین دریانوردی طولانی اش به مصاف چنین دریای پرتلاطمی رفت و از سواحل دشوار آفریقا هم به سلامت عبور کرد. عبور از جریان‌های دریایی خاص این منطقه که به نام «گلف استریم» شناخته می‌شوند، هر ناوگانی را به چالش می‌کشد. اما ناو ایرانی سراسر مسیر این جریان دشوار دریایی را مقتدرانه و به سلامت طی کرد و به مقصد رسید تا حیرت و تحسین قدرت‌های دریایی، مقهور عظمت ایرانی شود. از نکات جالب توجه در اجرای این مأموریت، مهارت دریانوردان و هدایت ستادی عملیات دریانوردی برای عبور از آبراه‌هایی با شرایط خاص در طول مسیر بود. آن هم در شرایطی که قبلاً چنین مسیری را تجربه نکرده بودند. عبور از «خلیج بیسکای»، گذر از کانال مانش و تنگه دُووِر و … هم هر یک دشواری‌هایی دارند اما حتماً عنایتی هست که مردان عرشه سهند و دلاوران مکران چنین با طمأنینه از دل این همه خطر و دشواری به سلامت می‌گذرند و خم به ابرو نمی‌آورند.

اطلس پیمایی ایرانی و نگرانی غرب

در چند سال گذشته که زمزمه‌های اعزام یکان‌های شناور نیروی دریایی راهبردی ارتش به آب‌های اقیانوس اطلس شنیده می‌شد، کارشناسان آمریکایی مدعی بودند که جمهوری اسلامی ایران از نظر فنی هرگز توان انجام چنین مأموریتی را ندارد. اما امروز ناوگروه هفتاد و پنجم نیروی دریایی ارتش در یک اقدام انقلابی و جهادی متشکل از دو یکان شناور بومی یعنی «ناو بندر مکران» و «ناوشکن جمهوری اسلامی ایران سهند» اقیانوس اطلس را درنوردیده و توان خود را برای حضور در حیاط خلوت آمریکا نشان داده است. با این وجود عبور از کانال‌های صعب العبور و سفر به بندر سنت پترزبورگ در بدترین شرایط جوی با رویکرد متفاوتی از سوی آمریکا و کشورهای غربی مواجه شده است. از ابراز نگرانی رژیم اشغالگر قدس و ایالات متحده آمریکا از حرکت این ناوگروه گرفته تا اسکورت ناوهای ایرانی در کانال مانش توسط نیروی دریایی انگلستان، آلمان و دانمارک از رخدادهایی بود که در این مسیر رخ داد.

«فارین پالیسی» در مقاله‌ای در مورد اینکه آیا ایالات متحده آمریکا اختیار قانونی برای جلوگیری از رسیدن کشتی‌ها به مقصد را دارد، بحث کرده و نتیجه گرفته است که حتی اگر ناوگروه نیروی دریایی ارتش ایران بدون نیت خاصی هم مستقیماً به آب‌های آمریکا بروند، واشنگتن به هیچ وجه نمی‌تواند ممانعت به عمل آورد. «سی.ان.ان» هم در ۱۴ خرداد ۱۴۰۰ در گزارشی ادعا کرد؛ تحلیل گران می‌گویند که اگر ناوهای ایرانی توان رسیدن به اقیانوس اطلس را پیدا کنند، گام روبه جلوی مهمی برای نیروی دریایی این کشور خواهد بود که در گذشته نتوانسته است این کار را انجام دهد.

تثبیت اقتدار دریایی جمهوری اسلامی ایران

تبدیل نیروی دریایی ارتش از نیروی دریایی ساحلی به نیروی دریایی آب‌های عمیق و در اندازه و مقیاس جهانی، اهمیت حضور در حوزه فرامنطقه‌ای و تغییر نام نیروی دریایی به نیروی دریایی راهبردی از تدابیر هوشمندانه مقام معظم رهبری بود. نگاه هوشمندانه ایشان این بود که این اعزام‌ها می‌تواند امنیت ما و ناوگان تجاری کشور را تأمین و تضمین کند. در ابتدای این حضور در خلیج عدن، سازمان دریانوردی جهانی طی چهار تقدیرنامه از جدیت و توانمندی حضور ایران در دریا و مقابله با تروریسم دریایی تقدیر کرد؛ حال آنکه تا امروز هزاران فروند کشتی را اسکورت کرده ایم. تلاش‌های کارکنان نیروی دریایی راهبردی از آغاز حضور در مأموریت‌های دریانوردی چنان چشمگیر بوده که مقام معظم رهبری مدتی پس از آغاز مأموریت‌ها و در گرم ترین ایام سال به قصد بازدید از یکان‌های سطحی، زیرسطحی و ناوشکن‌ها و گفتن «خدا قوّت» به کارکنان نیروی دریایی عازم بندرعباس شدند. ایشان در این سفر خطاب به فرمانده وقت نیروی دریایی فرمودند که «به لاذقیه رفتید و دنیا تکان خورد». ادامه دادند: «آبروی یک کشور با یک حرکت احیا می‌شود» و تصریح کردند: «حرکت شما برای ملت‌ها امید آفرین است. شما در دریاهای آزاد عزت ملت را نشان می‌دهید و پرچم ایران را به اهتزاز در می‌آورید.»

اما افتخار مهم در مأموریت اخیر ناوگروه اطلس به دست آمد. این یعنی نیروی دریایی ارتش ایران برای حضور در هر نقطه دنیا و دفاع از منابع و منافع حیاتی کشور هیچ محدودیتی را به رسمیت نمی‌شناسد و سخت ترین مخاطرات را با قدرت پشت سر می‌گذارد.

دریانوردی اخیر ناوگروه ۷۵ نیروی و طی مسافتی بیش از چهل هزار کیلومتر توسط ناوشکن جمهوری اسلامی ایران سهند و ناوبندر مکران انجام شده است. دشمن در جوسازی رسانه‌ای بارها مدعی شده بود که نیروی دریایی ایران از نظر فنی قادر به حضور در اقیانوس اطلس نیست، اما نیروی دریایی ارتش با آنکه می‌توانست پیش از این و با ناوهای دیگر وارد این مأموریت شود، در مدت بازی دشمن با رسانه ها، ناوشکن کاملا ایرانی دنا را ساخت و این مسیر را پیمود تا بگوید توان انجام چنین مأموریت‌هایی را با دانش، تجهیز و نیروی انسانی ایرانی و ساخت شناور و تأمین پیروزمندانه اهداف را دارد.

ارسالی از اداره روابط عمومی ارتش جمهوری اسلامی ایران

نسخه مناسب چاپ