نگرانی بازیگران تحولات لبنان از بحران‌سازی های سعودی
 

فشار بیش از حد بر دولت بیروت از سوی سعودی به خاطر اظهارات یک عضو کابینه حتی احتمال فروپاشی دولت میقاتی را مطرح ساخته و این در حالی است که به نظر می‌رسد هیچ یک از بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تحولات لبنان، به دنبال بحران سیاسی جدید در لبنان نیستند.انتشار نقل قولی از «جورج قرداحی» وزیر اطلاع‌رسانی لبنان در برنامه «پارلمان ملت» در شبکه تلویزیونی «الجزیره»، تنشی شدید میان سعودی و همپیمانانش با لبنان به وجود آورد. قرداحی در اظهاراتی که پیش از وزیر شدن بیان کرده، حمله ائتلاف سعودی به یمن را محکوم و بر ضرورت توقف تجاوز به یمن تاکید کرده بود. قرداحی جنگ عربستان علیه یمن را بیهوده خوانده و گفته بود که انصارالله یمن هماننند حزب الله از خود و کشورشان دفاع می‌کند.این اظهارات واکنش شدید عربستان و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را برانگیخته است. ریاض روز جمعه ضمن اعلام ممنوعیت واردات تمام کالاهای لبنانی، به سفیر لبنان در ریاض ۴۸ساعت مهلت داد تا خاک عربستان را ترک کرده کند و سفیر خود را هم از بیروت فراخواند. به دنبال این اقدام، سفرای لبنان در برخی پایتخت‌های کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس اخراج یا از آنها خواسته شده این کشورها را ترک کنند. امارات، بحرین و کویت در کارزار تازه عربستان علیه لبنان، به ریاض پیوسته‌اند.این تحولات، نگرانی‌هایی را در سطح منطقه برانگیخته است. روز شنبه «احمد ابوالغیط» دبیرکل اتحادیه عرب با صدور بیانیه‌ای درباره اوج‌گیری ناگهانی تنش میان لبنان و کشورهای عربی اظهار نگرانی کرد.«نجیب میقاتی» نخست وزیر، تصور نمی‌کرد کمتر از دو ماه بعد از آغاز به کارش، با چنین بحرانی مواجه شود که کشورهای عربی حوزه خلیج فارس سفیرانشان را از بیروت فرابخوانند و عذر سفیران لبنان را هم بخواهند.میقاتی که پس از نزدیک به ۱۳ماه بی‌دولتی و تنش سیاسی در لبنان به تازگی توانسته دولت تشکیل دهد، با چالش های اقتصادی عمیقی مواجه است که از آن با عنوان بزرگترین بحران اقتصادی لبنان نام می‌برند. اعلام ممنوعیت ورود کالاهای لبنانی به عربستان در پی تنش اخیر، نگرانی عمیق دولتمردان لبنان را برانگیخته است.عربستان سومین مقصد بزرگ صادراتی لبنان است و توقف واردات کالاهای لبنانی، بحران اقتصادی این کشور را تشدید خواهد کرد. میقاتی نگران از قطع حمایت کشورهای عربی و با دورنمایی از تشدید بحران اقتصادی، در تلاش است نظر عربستان را جلب کند و اظهارات وزیر اطلاع‌رسانی را به نوعی رفع و رجوع کند.از این رو میقاتی پس از انتشار اظهارات قرداحی در بیانیه‌ای اعلام کرد: ما همواره مخالفت خود را با هرگونه توهین به عربستان سعودی اعلام کرده‌ایم و در دوره گذشته خواهان اصلاح کاستی‌ها در روابط بین دو کشور برادر بوده‌ایم و در بیانیه وزارتی تاکید کرده‌ایم که یکی از اولویت‌های دولت ما باید تلاش برای احیای روابط تاریخی بین لبنان و برادران عرب آن باشد. نخست‌وزیر لبنان ادامه داد: موضع جورج قرداحی که قبل از تصدی منصب وزارتی او بیان شده بیانگر نظر دولت نیست و ما بر اهتمام خود بر روابط لبنان با کشورهای حاشیه خلیج فارس تاکید کردیم و ابراز امیدواری کردیم که روابط لبنان و عربستان سعودی به طور خاص و لبنان و کشورهای عربی به طور کلی قدرت خود را باز یابند.هرچند به گفته میقاتی این ویدئو در زمانی ضبط شده که قرداحی هنوز عضو کابینه لبنان نشده بود، ولی اظهارات قرداحی، نشانگر رویکرد دست کم یک عضو کابینه میقاتی در مورد تحولات منطقه است. قرداحی پیش از این یک مجری تلویزیونی بود که به عنوان یکی از نزدیکان «سلیمان‌بک فرنجیه» رهبر جنبش «المرده» وارد کابینه شد و این گروه سیاسی، از احزاب مسیحیان مارونی است که با گروه حزب‌الله لبنان در یک ائتلاف به سر می‌برند.میقاتی پیش از این هم برای جلب نظر و حمایت عربستان اظهارنظرهای قابل تاملی داشته است. او در اظهاراتی که انتقاداتی هم به همراه داشت گفته بود عربستان نه تنها قبله مذهبی بلکه قبله سیاسی او هم است.میقاتی اما نمی‌تواند بر رویکردهای چندگانه دولت ائتلافی‌اش سرپوش بگذارد. او کسی بود که پس از ۱۳ماه بحران بی‌دولتی در لبنان توانست با جلب نظر گروه‌های سیاسی از جمله حزب‌الله و همپیمانان آن سکان اداره امور را در دست بگیرد و با تکیه بر جلب حمایت کشورهای عربی از جمله عربستان و جلب کمک‌های بین‌المللی از جمله از جانب صندوق بین‌المللی پول، وعده عبور از بحران اقتصادی را مطرح کند. از سویی دیگر بروز تنش اخیر و محدودیت‌های اعمال شده بر کالاهای لبنانی از سوی عربستان، دولت میقاتی رادر خطر قرار داده است.

عصبانیت غیرمعمول عربستان

از نگاه تحلیلگران، عصبانیت غیرمعمول عربستان از اظهارات یک مجری تلویزیونی که بعدها وزیر کابینه میقاتی شده، ریشه در برداشت از این اظهارات در چارچوب رقابت‌های منطقه‌ای عربستان با ایران و نیروهای همپییمان حزب‌الله یعنی مسیحیان مارونی دارد که قرداحی عضوی از آن است.بحران‌های اخیر لبنان، برخلاف میل عربستان نه تنها به کاهش قدرت حزب‌الله در لبنان منجر نشده، بلکه به محبوبیت بیش‌از پیش این گروه در لبنان و افزایش نفوذش در لایه‌های بالایی قدرت انجامیده است. از این رو است که عربستان تلاش می‌کند با اهرم‌های فشار سیاسی و اقتصادی خود، نفوذ خود بر لبنان را به نمایش بگذارد.از نگاه ناظران، استعفای احتمالی قرداحی یا برکناری احتمالی او از سوی میقاتی می‌تواند به کناره‌گیری وزیران هم‌طیف او از کابینه و فروپاشی دولت لبنان منجر شود؛ مساله‌ای که بار دیگر به بحران‌های سیاسی و اقتصادی لبنان دامن خواهد زد. این در حالی است که دست کم بر اساس مواضع اعلانی، هیچ یک از قدرت‌های منطقه‌ای و بازیگران اروپایی و آمریکا هم از فروپاشی دولت لبنان استقبال نمی‌کنند. گذشته از آن بحران‌های لبنان در سال‌های اخیر به قدرت‌ گرفتن بیش از پیش حزب الله انجامیده است.بحران حاضر یادآور تلاش سابقه‌دار عربستان برای تاثیرگذاری بر صحنه سیاسی لبنان است که نمونه بارز آن را در سال ۹۶و در جریان استعفای «سعد حریری» نخست‌وزیر وقت شاهد بودیم. در مهر آن سال سعد حریری بعد از سفر ناگهانی به عربستان و فشار محمد بن سلمان ضمن انتقاد از حزب‌الله و طرح درخواست خلع سلاح این گروه از مقام خود استعفا کرد.این در حالی است که،عربستان سعودی و سه کشور عربی حاشیه خلیج فارس به بهانه حمایت وزیر اطلاع‌رسانی لبنان از ملت یمن، سفرای خود را از بیروت فراخواندند؛ اقدامی که به گفته عطوان، سناریوی جدید آمریکایی-اسرائیلی است.به گزارش خبرگزاری فارس، «جرج قرداحی» وزیر اطلاع رسانی لبنانی در یک برنامه تلویزیونی که قبل از وزیر شدنش ضبط شده بود، به صراحت بر ضرورت توقف “تجاوز” به یمن تاکید کرد. وی گفت که عربستان سعودی و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس باید “جنگ بیهوده علیه ملت یمن را تمام کنند”.این اظهارات قرداحی سبب خشم عربستان سعودی شد. ریاض و به نبعیت از آن، بحرین، امارات و کویت سفرای خود را از لبنان فراخواندند.عبدالباری عطوان تحلیلگر سرشناس در جهان عرب با انتشار یادداشتی در روزنامه الکترونیکی «رأی الیوم» به بررسی این اقدامات پرداخت و نوشت، هیاهویی که برای برکناری یا کناره‌گیری قرداحی به راه افتاده، در چارچوب یک طرح آمریکایی-اسرائیلی برای ارعاب ایران و نیروهای نزدیک به آن در منطقه است .عطوان ادامه داد، آمریکا و رژیم صهیونیستی در تلاش هستند ایران را وادار کنند که از برنامه‌های صلح آمیز هسته‌ای خود دست بردارد یا اینکه حمله نظامی ترتیب دهند. یقینا عربستان و سه کشور عربی دیگر نیز طرف اصلی این طرح هستند.وی در این باره به یادداشت اخیر «دنیس راس» فرستاده پیشین آمریکا در امور خاورمیانه اشاره می‌کند که در مجله فارین پالیسی منتشر شد و ادعا کرد که ایران می‌تواند در مدت زمان کوتاهی بمب اتم تولید کند. لذا به آمریکا توصیه کرد که تأسیسات هسته‌ای ایران را نابود کند.این تحلیلگر مسائل غرب آسیا در ادامه، به پنج مورد اشاره می‌کند و می‌گوید که سناریویی که دنیس راس در این یادداشت طراحی کرده وارد مرحله اجرا شده و بین طرفهای حاضر در آن که رژیم صهیونیستی و اعراب حاشیه خلیج فارس هستند، تقسیم نقش نیز صورت گرفته است. این پنج مورد به شرح ذیل است:نخست؛ گزارش خبری رویترز که امروز منتشر شد و درباره گشت‌زنی یک بمب افکن غول‌پیکر آمریکایی به همراه جنگنده اسرائیلی «اف-۱۵» در حریم هوایی شبه جزیره عربستان و خلیج فارس است. این اقدام، پیام تهدید به ایران است.دوم؛ اظهارات فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی در حاشیه شرکت در اجلاس سران گروه ۲۰در رم. وی در این اجلاس گفت: «بحران با لبنان به دلیل هژمونی حزب الله است و لبنان باید از این هژمونی آزاد شود… مذاکرات با ایران متوقف شد و به هیچ پیشرفت خوش بینانه‌ای نرسید. به همین دلیل، تاریخی برای دور بعدی مشخص نشد». این مسئله نشان می‌دهد که قرداحی، قربانی این ماجراست. سوم؛ حملات شدید جنگنده‌های صهیونیستی به شمال دمشق که با ادعای هدف قرار گرفتن کاروان سلاح ایران صورت گرفت. چهارم؛ مانورهای نظامی رژیم اشغالگر اسرائیل با انواع سلاحها که شبیه سازی جنگی همه جانبه است که در آن هزاران سرباز و نیروی امنیتی برای مقابله با ناآرامی در روستاهای عربی حضور دارند که در صورت آغاز جنگ با ایران به وجود خواهد آمد. این مانورها شامل نحوه زندگی شهرک نشینان صهیونیست در روستاها و شهرها و پناهگاهها برای مدت زمان طولانی و مقابله با هزاران موشک است که از چند جبهه به ویژه جنوب لبنان و غزه شلیک می‌شود.پنجم؛ اظهارات نفتالی بنت، نخست وزیر رژیم صهیونیستی در سخنرانی ماه گذشته خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، که در آن گفت: «برنامه هسته ای ایران به مرحله سرنوشت‌سازی رسیده است و تسامح ما نیز همینطور… ما اجازه نخواهیم داد ایران به سلاح اتم دست یابد».عطوان با بیان اینکه این تهدیدات جدید نیست، نوشت، «ارعاب» ایران و محور مقاومت و هدف قرار دادن لبنان و سوریه، مؤید این واقعیت است. همان‌طور که هدف قرار دادن پایگاه آمریکایی التنف، پاسخ به حمله «تدمر» بود، بعید نیست که پاسخ‌های دیگری با اندازه و تاثیرگذاری بیشتر وجود داشته باشد. شاید موشکهایی که به اطراف سفارت آمریکا در بغداد شلیک شد، هشداری باشد مبنی بر اینکه حمله بعدی ممکن است پایگاه آمریکایی «عین الاسد» در الانبار را هدف قرار دهد.وی در پایان خاطرنشان کرد، مشارکت عربستان سعودی در این سناریوی آمریکایی-اسرائیلی با ایجاد بحران ساختگی به خاطر اظهارات قرداحی، شاید تحولی بسیار خطرناک باشد که ممکن است بر امنیت و ثبات این کشور تأثیر منفی بگذارد. شاید پاسخ به این مشارکت، از سوی انصار الله یمن و حملات بیشتر به عمق عربستان باشد. شاید هم اهداف اقتصادی و نظامی سعودی در عراق، هدف حمله قرار گیرد. لذا عربستان سعودی با این اقدام، نخواهد توانست لبنان را منزوی کند، بلکه خود را منزوی کرده است.

نسخه مناسب چاپ