تبعات رفتار متناقض کاخ سفید در احیای برجام
 

دولت آمریکا در حالی برای بازگشت ایران به میز مذاکرات و احیای برجام اصرار می‌ورزد که در دولت بایدن رفتار متناقضی را به نمایش گذاشته‌است. لغو برخی تحریم‌ها از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا و همزمان اعمال تحریم های دیگر، سیگنالی مبنی بر غیرقابل اعتماد بودن را به طرف ایرانی مخابره می‌کند.به گزارش ایرنا، با وجود پافشاری طرف غربی برای ازسرگیری مذاکراتی که از ۳۰خردادماه متوقف شده، آمریکا رفتارهایی را از خود نشان می دهد که باعث رنگ باختن امید به مذاکرات احیای برجام در وین می شود همانند تحریم هایی که چند روز پیش علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال کرد. وزارت خزانه داری آمریکا روز جمعه هفتم آبان نام چهار شخص حقیقی و دو شرکت مرتبط با برنامه پهپادی و هوافضای سپاه پاسداران را در فهرست تحریم‌های خود قرار داد. در بیانیه وزارت خزانه‌داری آمریکا در این ارتباط آمده است: چهار ایرانی و دو شرکت در فهرست تحریم اشخاص «دفتر کنترل دارایی‌های خارجی» (اوفک) قرار گرفته‌اند.این اقدام آمریکا آن هم در آستانه برگزاری دور هفتم مذاکرات وین، با واکنش تهران مواجه شد و «سعید خطیب‌ زاده» سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان اعمال تحریم‌ های جدید علیه ایران را «رفتار متناقض کاخ سفید» و «تداوم سیاست شکست خورده فشار حداکثری دولت ترامپ» توصیف کرد و گفت: دولتی که از قصد بازگشت به برجام سخن می‌گوید و همان روش ترامپ را در تداوم اعمال تحریم ادامه می‌دهد این پیام را ارسال می کند که واقعا قابل اعتماد نیست.همین چند روز پیش بود که «علی باقری کنی» معاون سیاسی وزارت خارجه ایران که مسئولیت مذاکرات احیای برجام را بر عهده دارد، اعلام کرد که تا پایان ماه نوامبر مذاکرات از سر گرفته خواهد شد. پیشتر مقامات کاخ سفید و تروئیکای اتحادیه از اینکه ایران تاریخ دقیقی را برای ورود به مذاکرات مشخص نمی کرد، گلایه مند بودند و اینک که در چندقدمی ازسرگیری مذاکرات قرار داریم با اقدامات خود بذر بی اعتمادی می کارند. به رغم اینکه دولت سیزدهم دلایلی همچون انتخاب تیم دیپلماتیک و فرصت برای بررسی مذاکرات گذشته را برای تعلل خود ذکر می کند اما طرف غربی در این مدت برای از آغاز مجدد مذاکرات به ابزارهای مختلف متوسل شده تا تهران را تحت فشار قرار دهد. همانند اظهارات روز پنجشنبه ششم آبان «جیک سالیوان» مشاور امنیت ملی آمریکا که اعلام کرد بایدن با سه متحد اروپایی خود معروف به ترویکای اروپایی بر سر یک استراتژی مشترک در مذاکرات آتی احیای برجام در وین رایزنی خواهد کرد. تکیه آمریکا بر ابزار فرسوده تحریم و فشار که اوج آن را در دولت ترامپ شاهد بودیم، نشان داد دست کم این ابزارها در مقابل جمهوری اسلامی ایران جواب نمی دهد.

در همین پیوند، «واسیلی نبنزیا» نماینده دائم روسیه در سازمان ملل چند روز پیش در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: «فشار بر ایران برای تسریع بازگشت به مذاکرات برجام کمکی نخواهد کرد، روسیه امیدوار است که تهران اما به زودی آنها را آغاز کند.». موضوع دیگری که به بی اعتمادی افزون تر تهران نسبت به غرب و به ویژه دولت بایدن دامن می زند، رفتار متنافض آنها است؛ رفتارهایی که برخی مواقع سیگنال مثبت به طرف ایرانی مخابره می کند و برخی مواقع امید به احیای برجام و نتیجه بخش بودن مذاکرات را از بین می برد.به عنوان نمونه عقب نشینی غربی ها در نشست فصلی شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی که هفدهم خردادماه برگزار شد، سیگنال مثبتی برای مذاکرات بود. پیش از نشست، برخی منابع دیپلماتیک غربی از صدور قطعنامه ضدایرانی از سوی اروپا به همراهی آمریکا خبر داده بودند؛ رخدادی که به وقوع نپیوست و بعد از هشدارهای جدی تهران، طرف غربی از مواضع خود عقب نشست. سیگنال مثبت دیگر میانه مهرماه مخابره شد و در جریان آن، آمریکا تحریم‌های «گروه صنعتی ماموت» و شرکت تابع آن «ماموت‌دیزل» که به پشتیبانی از برنامه تولید موشک‌های نظامی ایران متهم شده بودند را لغو کرد. ترامپ، در سپتامبر ۲۰۲۰این دو شرکت را تحت عنوان «تولیدکنندگان و تامین‌کنندگان اصلی کالاهای نظامی و دومنظوره برای برنامه‌های موشکی ایران» تحریم کرده بود. گرچه وزارت خزانه داری آمریکا اقدام خود در لغو تحریم را بی ارتباط با تلاش های صورت گرفته برای بازگرداندن ایران به مذاکرات احیای برجام عنوان کرد اما ناظران بر این باورند که این اقدام آمریکا دقیقا با هدف امیدبخشی به طرف ایرانی انجام گرفته است. مقامات جمهوری اسلامی و کارشناسان از آنجا دولت بایدن را به تناقض گویی و اقدامات ناهمسو متهم می کنند که همزمان شاهد تحریم های جدید از سوی کاخ سفید هستیم. همانند تحریم هایی که به تازگی علیه چهار شخص حقیقی و دو شرکت مرتبط با برنامه پهپادی و هوافضای سپاه اعمال کرده است.از دیگر اقدامات متناقض آمریکا که شهریور ماه امسال بذر بی اعتمادی بیشتر را در طرف ایرانی کاشت، پیوستن «دانیل شاپیرو» سفیر سابق آمریکا در فلسطین اشغالی به تیم «رابرت مالی» مسوول امور ایران در وزارت امور خارجه آمریکا بود. شاپیرو در سال‌های ۲۰۱۱تا ۲۰۱۷به عنوان سفیر آمریکا در اسراییل خدمت می‌کرد. ماموریت شاپیرو به عنوان عضو تیم ایران وزارت امور خارجه آمریکا این است که با هدف برقراری ارتباطی نزدیک تر، شش ماه در واشنگتن و شش ماه در اسراییل فعالیت کند. بنابراین موارد یاد شده از تناقض گویی کاخ سفید در مقابل ایران و مذاکرات احیای برجام نشان دارد. انتظار می رود آمریکایی که به صورت یکجانبه برجام را ترک کرد و توافق را به این حال و روز انداخت، بجای رفتار متناقض و تنش زا، حُسن نیت خود را به طرف مقابل نشان دهد.

در این حال، اجلاس دو روزه «گروه ۲۰» در حالی در رم پایتخت ایتالیا برگزار شد که توافق هسته ای یکی از محورهای مهم این گفت وگوها به شمار می رفت؛ نشستی که در حاشیه آن رئیس‌جمهوری آمریکا و سران سه متحد اروپایی با انتشار بیانیه ای مشترک، احیای برجام را امکان‌پذیر ارزیابی کردند.شهر رم پایتخت ایتالیا اجلاس گروه ۲۰بود؛ گروهی شامل کشورهای ترکیه، بریتانیا، آمریکا، عربستان، آرژانتین، فرانسه، آلمان، هند، اندونزی، ایتالیا، ژاپن، مکزیک، روسیه، آفریقای جنوبی، نیجریه، کره جنوبی، استرالیا، برزیل، کانادا و چین. اتحادیه اروپا، صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی مکمل این گروه هستند. این گروه ۸۵درصد اقتصاد و دو سوم جمعیت جهان را دربرمی‌گیرد .نشست گروه ۲۰در رم با تمرکز بر موضوعاتی چون همه گیری کرونا و راهکارهای تقابل با آن و نیز راه‌های عملی برای کاهش تغییرات آب و هوایی شروع شد. تعیین نرخ جهانی مالیات، توافق اتحادیه اروپا و آمریکا بر سر تعرفه‌های گمرکی و همچنین مذاکرات آمریکا و سه متحد اروپایی درخصوص برجام از دیگر محورهای مورد بحث در این اجلاس به شمار می رفت.همان طور که اشاره شد، بیماری کووید۱۹و مساله توزیع ناعادلانه واکسن در جهان، برجسته ترین موضوع مورد بحث در اجلاس بود. بنابراین رهبران ۲۰ اقتصاد بزرگ جهان در نخستین روز نشست به چگونگی مبارزه با ویروس کرونا در جهان، متمرکز شدند. در نتیجه در این عرصه توافق و تعهد صورت گرفت که تا اواسط سال ۲۰۲۲باید ۷۰درصد مردم جهان واکسینه شوند. همچنین رهبران توافق کردند که یک گروه کاری به هدف مبارزه با ویروس‌های همه گیر در آینده، ایجاد شود.یکی از مباحث مطرح شده در نشست، توزیع ناعادلانه واکسن در جهان بود و سران حاضر به بررسی درخواست ارسال واکسن کرونا به کشورهای فقیر پرداختند. «ماریو دراگی» نخست وزیر ایتالیا به عنوان میزبان در سخنرانی افتتاحیه خود به موضوع توزیع نابرابر واکسن در جهان اشاره کرد و گفت: «در حالی که ۷۰درصد جمعیت کشورهای ثروتمند دست کم یک بار واکسینه شده‌اند این میزان در کشورهای فقیر تنها به سه درصد می‌رسد.» نخست وزیر ایتالیا این موضوع را از نظر اخلاقی غیرقابل قبول خواند. تعیین نرخ جهانی مالیات از دیگر موضوعات مطرح شده در اجلاس به شمار می رفت. رهبران و سران دولت ۲۰اقتصاد بزرگ جهانی در نشست رم پس از بحث و گفت‌وگو تصمیم گرفتند که حداقلی را برای نرخ جهانی مالیات تعیین کنند. این تصمیم کشورهای بزرگ اقتصادی جهان امکان فرار مالیاتی شرکت‌های بزرگ وفراملیتی را که منجر به درآمدهای سرسام آور برای آنان می‌شود مسدود می‌کند. بنا به این مصوبه برای شرکت‌های بزرگ بین‌المللی بدون در نظر گرفتن این که در کدام کشور جهان مستقر هستند، نرخ مالیات ۱۵درصدی تعیین شده است. اگر شعبه‌ یا شرکت وابسته یک شرکت بزرگ در کشور دیگری مالیات کمتری بپردازد، کشور محل استقرار شرکت مادر می‌تواند ما به‌التفاوت مالیات را مطالبه کند.توافق اتحادیه اروپا و آمریکا بر سر تعرفه‌های گمرکی از دیگر دستاوردهای این اجلاس بود. در حاشیه اجلاس سران ۲۰قدرت بزرگ اقتصادی در رم، «جینا ریموندو» وزیر بازرگانی و «کاترین تای» نماینده تجاری آمریکا از این توافق خبر دادند. به گفته «جیک سالیوان» مشاور امنیت ملی کاخ سفید، رئیس جمهوری آمریکا با این توافق به یکی از بزرگ‌ترین معضلات روابط تجاری بین شرکای فراآتلانتیک پایان داده است.«جو بایدن» رییس جمهوری آمریکا و سران سه کشور اروپایی شامل فرانسه، انگلیس و آلمان روز شنبه در حاشیه نشست کشورهای گروه ۲۰با یکدیگر دیدار و درباره آینده توافق هسته‌ای با ایران و مذاکرات وین رایزنی و تاکید کردند که احیای توافق هسته‌ای ایران موسوم به برجام هنوز ممکن است.

در بخشی از بیانیه ای که این چهار کشور غربی انتشار دادند، آمده است: «ما اطمینان داریم که این امکان وجود دارد که سریعا به درکی مشترک در مورد بازگشت به تبعیت کامل از برجام برسیم و آن‌را اجرایی کنیم.»در بیانیه مشترک آمریکا و سه متحد اروپایی می‌خوانیم که به باور بایدن، جانسون، ماکرون و مرکل «ادامه پیشرفت‌های هسته‌ای ایران و موانع موجود بر سر راه کار آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای، امکان بازگشت به برجام را به خطر می‌اندازد.» بیانیه در عین حال تاکید می‌کند که بازگشت به برجام ممکن است و می‌تواند «در درازمدت تضمین کند که برنامه هسته‌ای ایران تنها مصارف صلح‌آمیز داشته باشد. »بیانیه غربی ها اما از سوی ایران بی پاسخ نماند و یک روز پس از اعلام نگرانی آمریکا و رهبران اروپایی از تعلل ایران برای بازگشت به مذاکرات هسته‌ای یعنی یکشنبه نهم آبان ماه، «حسین امیرعبداللهیان» وزیر امور خارجه کشورمان به آن واکنش نشان داد. امیرعبداللهیان در گفت‌وگوی مفصلی که با روزنامه «ایران» داشت، گفت: «اگر برای بازگشت به برجام اراده‌ای جدی در آمریکا وجود داشته باشد، اصلا نیازی به این همه مذاکره وجود ندارد. کافی است از همین فردا یک فرمان اجرایی ازسوی رئیس جمهوری آمریکا صادر شود و آن‌ها اعلام کنند به نقطه‌ای که ترامپ از آن خارج شد، برمی‌گردند.»

نسخه مناسب چاپ