روش‌های ارتقای سواد رسانه‌ای دانش‌آموزان
 

ارتقای سواد رسانه‌ای و ارائه آموزش و نگرش صحیح نسبت به مخاطرات فضای مجازی به دانش‌آموزان بدون اضطراب و با رویکردی دوستانه به ویژه در زمانه‌ای که آموزش‌ها مجازی شده‌اند و خانواده‌ها ناچار به اجازه دسترسی به اینترنت به فرزندان خود هستند، از ضروریات تربیتی در خانواده‌ها به شمار می‌رود.

بی‌تردید در چند دهه اخیر یکی از مؤثرترین تغییرات در زندگی آدمی، در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات رخ داده است. تحولات فناوری توانسته به شکل شگفت انگیزی موانع را در هم شکسته، اندیشه‌ها و نوآوری‌ها را گردهم آورد و ایده‌های بدیعی را برای توسعه پایدار جوامع درهم آمیزد.

در حالی که بیشترین تأثیرات این تکنولوژی مثبت بوده، نمی‌توان از اثرات منفی که بر زندگی ما داشته و آن را آسیب‌پذیر کرده است، چشم‌پوشی کرد. با شیوع کرونا و حرکت نظام‌های آموزشی به سمت استفاده بیشتر از آموزش مجازی و فضاهای الکترونیکی، والدین در کنار نگرانی که برای سلامتی فرزندانشان داشتند، به دغدغه دیگری که امنیت روحی و روانی فرزندان در استفاده از فضای مجازی بود، دچار شدند؛ زیرا دنیای فناوری با وجود فرصت‌های خوبی که دارد، می‌تواند برای دانش‌آموزان تهدید محسوب شود و آنان را در معرض آسیب‌های جدی قرار دهد.

برای کودکان و نوجوانان، دسترسی آنلاین با خطراتی مانند دریافت مطالب و محتوای نامناسب و آزار و اذیت‌های سایبری همراه است. در این راستا برخی کشورها به تصویب قوانینی برای نظارت هدفمند پرداخته‌اند که حمایت و حفاظت از گروه سنی آسیب‌پذیر در بستر اینترنت را دربرمی‌گیرد. به عنوان مثال در آمریکا در سال ۲۰۰۰قانون حفاظت از حریم خصوصی آنلاین کودکان (COPPA) تصویب شد که به محافظت از کودکان در هنگام آنلاین بودن کمک می‌کند. این برنامه طوری طراحی شده است که از دریافت اطلاعات شخصی کودک بدون اطلاع و موافقت والدین جلوگیری می‌کند.

کوپا (COPPA) از وب‌سایت‌ها می‌خواهد که خط‌مشی‌های حفظ حریم خصوصی خود را توضیح دهند و قبل از جمع‌آوری یا استفاده از اطلاعات شخصی کودک شامل نام، آدرس، شماره تلفن یا شماره تأمین اجتماعی، رضایت والدین را دریافت کنند.

این قانون همچنین یک سایت را از الزام کودک به ارائه اطلاعات شخصی بیش از حد لازم برای بازی، شرکت در یک مسابقه یا عضویت در شبکه‌های اجتماعی منع می‌کند. همچنین اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۶، مقررات مربوط به حفظ حریم خصوصی داده‌ها را تصویب کرد.

این مقررات، شفافیت و کنترل بیشتری در مورد نحوه استفاده از داده‌ها توسط بخش خصوصی و دولتی فراهم می‌کند. از سوی دیگر می‌تواند از دسترسی نوجوانان زیر ۱۶سال به شبکه‌های اجتماعی جلوگیری کند و آنان را از خدمات اینترنتی دیگر مانند جست و جوها، خدمات پیام‌رسانی یا هر چیز دیگری که داده‌هایشان را پردازش می‌کند، بدون رضایت صریح والدین یا سرپرست منع کند.

زهرا علی اکبری، کارشناس آموزشی در گفتگو با ایرنا درباره نگرانی والدین از حضور فرزندان در فضای مجازی اظهار کرد: امروزه در کشورهای توسعه‌یافته، بسیاری از ارائه دهندگان خدمات اینترنتی (ISP) گزینه‌های کنترل والدین را ارائه می‌دهند و پدران و مادران می‌توانند نرم‌افزارهایی دریافت کنند که به مسدود کردن دسترسی به سایت‌ها و محدود کردن ارسال اطلاعات شخصی به صورت آنلاین کمک می‌کند.

وی افزود: کشورهای توسعه‌یافته به همان اندازه که در نظام آموزشی خود توانسته‌اند موفقیت‌های خوبی را کسب کنند و از یادگیری و آموزش مدرسه، خاطرات ماندگار و پیامدهای ارزشمندی داشته باشند؛ برای امنیت حضور کودکان و نوجوانان در فضای مجازی تدابیری اندیشیده‌اند، زیرا در روزگارانی که فناوری اطلاعات و ارتباطات در اکثر زمینه‌های زندگی نقش مؤثری دارد، استفاده صحیح و درست از بسترهای آنلاین برای سنین آسیب‌پذیر بسیار مهم است.این کارشناس آموزشی تصریح کرد: دغدغه‌ای که والدین در کشور ما با مجازی شدن آموزش‌ها دارند نگرانی درستی است. مسؤولان مرتبط با امور شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی باید با درنظرگرفتن حق انتخاب و اختیار برای خانواده‌ها، راهکارهای منطقی و مطلوبی را برای حضور کودکان و نوجوانان در فضای مجازی

چاره‌یابی کنند.

علی اکبری گفت: در حقیقت، اگرچه کودکان در واقعیتی رشد می‌کنند که رسانه‌های جدید آن را فراگرفته و اشغال کرده اند، اما به‌ طور ذاتی «سواد دیجیتالی» ندارند؛ یعنی دنیای دیجیتال به راحتی می‌تواند به آنها آسیب رسانده و فریبشان دهد. مطالعات نشان می‌دهد که نه تنها کاربران کودک، بلکه کاربران نوجوان نیز در یافتن، مدیریت و ارزیابی اطلاعات، مدیریت حریم خصوصی آنلاین و تضمین امنیت شخصی آنلاین خود با مشکل مواجهند.

وی تأکید کرد: ایمن نگه داشتن فرزندان در فضای آنلاین ممکن است دشوار باشد و حتی اگر والدین کنترل‌ و نظارت خود را روی گوشی تلفن همراه، تبلت یا رایانه فرزند خود متوجه کنند، آنان از بسیاری ابزار دیجیتال دیگر که از کنترل والدین خارجند، استفاده خواهند کرد.

این کارشناس آموزشی یادآور شد: با توجه به نظریه رشد کودک، ویگوتسکی می‌گوید: میانجیگری والدین را می‌توان جنبه کلیدی در تسهیل تعاملات بین کودکان و رسانه‌های جدید در نظر گرفت. منطقه رشد، یک ناحیه میانی است بین آنچه کودک به تنهایی قادر به انجام آن است و آنچه که او می‌تواند به لطف راهنمایی دیگران بیاموزد. در جریان یک فعالیت مشترک، حمایت و کمک به گونه‌ای تطبیق داده می‌شود که کودک بتواند مهارت‌های خود را بهبود بخشد و به‌ تدریج مسؤولیت عمل به تنهایی را بر عهده گیرد.

علی اکبری افزود: برای ایمن نگه داشتن کودکان و نوجوانان، در کنار وظایفی که بر عهده دولت‌ها و نظام‌های آموزشی است، باید به آن‌ها آگاهی داد تا به هنگام آنلاین شدن و استفاده از شبکه‌های اجتماعی تصمیم‌های خوب بگیرند؛ حتی زمانی که والدینشان حضور

ندارند.

وی درباره این که چطور خانواده‌ها می‌توانند هنگام آموزش آنلاین ایمنی فرزندان خود را بیشتر کنند، توضیح داد: خانواده‌ها بهتر است که هرچه بیشتر در مورد اینترنت و تسهیلات فضای مجازی بیاموزند؛ زیراآشنایی خانواده‌ها با اینترنت نه تنها به آنها در درک خطرات کمک می‌کند، بلکه می‌توانند با فرزندان خود درباره ابعاد مختلف این فضا و چگونگی استفاده از آن آگاهانه

صحبت کنند.

علی اکبری گفت: خانواده‌ها باید استانداردهایی را برای فعالیت فرزندان در فضای مجازی و آموزش آنلاین تعیین کنند و مهم است که برای فرزندان خود قوانینی وضع کنند تا بدانند از آنها چه انتظاری می‌رود. خانواده‌ها منتظر نباشند که اتفاق بدی رخ دهد تا شروع به ایجاد دستورالعمل کنند.

همچنین خانواده‌ها به فرزندان خود بیاموزند تا در فضای مجازی، اطلاعات شخصی خود را خصوصی نگه دارند. معمولاً ارسال اطلاعات شخصی به صورت آنلاین شامل شماره تلفن، آدرس و کارت اعتباری خطا و اشتباه است. اگر مجرمان به این اطلاعات دسترسی پیدا کنند، می‌توانند از آن برای آسیب رساندن به خانواده‌ها استفاده کنند.

این کارشناس آموزشی تأکید کرد: خانواده‌ها بهتر است فرزندان خود را تشویق کنند تا مشکلات فضای مجازی را با آنها در میان بگذارند، خانواده‌ها بدانند که فرزندان ممکن است به طور تصادفی با یک سایت نامطلوب مواجه شوند، حتی اگر همه کارها را درست انجام دهند.در چنین شرایطی، محدودیت غیرمنطقی بدون راهبردهای کارآمد و مؤثر برای استفاده از فضای مجازی، می‌تواند نتیجه تربیتی معکوسی داشته باشد. فرزندان ما امروز در شبکه‌ای از ارتباطات و تعاملات اجتماعی قرار دارند و اطلاعاتی را که خانواده و مدرسه به آنها نمی‌دهد، از آنجا کسب می‌کنند؛ بنابراین آموزش سواد رسانه برای آنها اهمیت بسیاری دارد.

علی اکبری افزود: بدون شک جامعه ای که سلامت روان تمامی گروه های هدف را مورد اهتمام قرار می‌دهد و خانواده‌ها در آن با آرامش و آسایش به تربیت فرزندان خود می‌پردازند، می‌تواند نقشه راه به‌زیستی و توسعه پایدار را به خوبی ترسیم و

برنامه‌ریزی کند.

نسخه مناسب چاپ