دانشگاه صنعتی شریف و چالش مهاجرت نخبگان
 

در اوایل دهه ۴۰شمسی، در تهران و اصفهان دانشگاهی ساخته شد که اساس آن «مسأله محور بودن» و کمک به تربیت نیروهای متخصص برای صنایع بود. دانشگاه‌های «صنعتی شریف» و «صنعتی اصفهان» یا همان دانشگاه‌های صنعتی آریامهر تهران و اصفهان بر اساس ساختار دانشگاه‌ ام آی تی درآمریکا الگوبرداری و ساخته شدند تا به محلی برای تربیت نخبگان کشور تبدیل شوند.

به گزارش ایسنا، ما در کشورمان دانشگاه‌های صنعتی و مهندسی زیادی داریم که با توجه به آمارهای جهانی و خروجی‌هایی که داشته‌اند،‌ از نظر علمی و کیفی با بسیاری از دانشگاه‌های برتر دنیا رقابت می‌کنند. دانشگاه «صنعتی شریف» از آن گنجینه‌های گرانقدری است که تحصیل در آن رویای بسیاری از دانش‌آموزان کشور است؛ دانشگاهی که اساس ساخت آن بر اساس «مؤسسه فناوری ماساچوست» یا همان «دانشگاه «ام‌ آی‌ تی» است.

مسئولان وقت در نظر داشتند یک‌

ام‌ آی‌ تی‌ ایرانی بسازند، ‌زیرا در آن زمان تأسیس «دانشگاه شریف» بر اساس نیاز ایران به آموزش از نوع حل مسأله انجام شد.

در آن زمان، محمدعلی مجتهدی گیلانی، سرپرست دانشگاه صنعتی، آن را غیر دولتی اعلام کرد و هزینه‌های تأسیس دانشگاه از محل کمک‌های افراد و سازمان‌های دولتی و هزینه‌های اداره این دانشگاه نیز بعدها از همان محل به‌ویژه شرکت ملی نفت و شهریه دریافتی از دانشجویان تأمین ‌شد و در نشریه اولین سالگرد تأسیس دانشگاه، مقدار کمک‌های اهدایی به دانشگاه را با ذکر اسامی و اشخاص اهداء کننده از یک میلیون ریال نوشتند.

دانشگاه صنعتی شریف از مهرماه سال ۱۳۴۵با در اختیار داشتن ۵۴نفر عضو هیأت علمی (۸نفر دکتری، ۳۸نفر فوق لیسانس، ۳نفر لیسانس و ۵نفر تکنسین) فعالیت آموزشی خود را با پذیرش ۴۰۷نفر دانشجوی پذیرفته شده در آزمون ورودی دانشگاه (با حضور ۵۳۲۱نفر متقاضی) آغاز کرد.

دکترمجتهدی در یکی از سخنرانی‌های خود گفته بود: خارجی‌ها به مملکت ما کمک نمی‌کنند؛ بلکه،‌ این جوانان فاضل، وطن پرست و با ایمان هستند که به ممکلت علاقه دارند و به کشور کمک می‌کنند.

دانشگاهی که اساس ساخت دانشگاه «صنعتی شریف» بر مبنای آن بنا نهاده شد،‌ مؤسسه فناوری ماساچوست یا همان دانشگاه ام‌ آی‌ تی ( MIT) است که شاید مشهورترین دانشگاه در حوزه علم، فناوری، مهندسی و ریاضیات ( STEM) باشد.

دکتر داود رشتچیان که از فارغ‌التحصیلان قبل از انقلاب دانشگاه صنعتی شریف است با تأکید بر اینکه این دانشگاه مسیر توسعه را تقریباً سریع و خوب طی کرده، اظهار کرد: دانشگاه شریف در ابتدا با اهداف آموزشی آغاز به کار کرد تا اینکه قبل از انقلاب در برخی دانشکده‌ها مقطع کارشناسی ارشد به صورت بسیار محدود شکل گرفت. در دوران پس از انقلاب، به تدریج دوره‌های تحصیلات تکمیلی شکل گرفت و از اواخر دهه ۶۰و ابتدای دهه ۷۰دوره دکترا در دانشگاه ایجاد شد و دانشگاه در کنار آموزش، مأموریت پژوهشی گرفت. مرحله سوم مسیر دانشگاه نیز توجه به آموزش، پژوهش و تأثیرگذاری اجتماعی بود که در حال حاضر نیز همین رویکرد ادامه دارد و از ابتدای دهه ۸۰ارتباط با صنعت و رفع نیازهای اجتماعی در این دانشگاه شتاب بیشتری گرفته است.

این عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شریف با بیان اینکه در دانشگاه‌ها پتانسیل انجام کارهای مهمی وجود دارد، گفت: اگر از پتانسیل‌های دانشگاه درست استفاده شود، فواید آن به سطح کشور بازمی‌گردد.‌ یکی از محصولات، فارغ التحصیلان آن است و دیگری محصولات علمی آن؛ پس باید این پتانسیل‌ها را در راه رفع مشکلات ملی و منطقه‌ای استفاده کرد. در دانشگاه‌های دنیا نیز محقق، متاع علمی خود را برای رفع مشکلات جامعه ارائه می‌دهد و جامعه نیز از این پتانسیل در راستای رفع مشکلات استفاده می‌کند و قطعاً دانشگاه‌های کشور این پتانسیل را دارند؛ اما اینکه از این پتانسیل استفاده نمی‌شود، تقصیر دانشگاه‌ها نیست.

وی با اشاره به ادعای برخی درباره مهاجرت نخبگان این دانشگاه در سال‌های اخیر تصریح کرد: دانشگاه، نیروی انسانی کارآمد تربیت می‌کند و در هیچ جای دنیا مسئولیت به‌کارگیری فارغ‌­التحصیلان دانشگاهی به عهده دانشگاه‌ها نیست؛ زیرا دانشگاه‌ها فقط موظف هستند نیروی انسانی کارامد تربیت کنند و به جامعه تحویل دهند و زمانی که از این نیروهای انسانی استفاده نمی‌شود، این نیروها راهی برای مهاجرت پیدا می‌کنند.

دکتر رشتچیان در رابطه با مهاجرت نخبگان توضیح داد: در حال حاضر شرکت‌های کاریابی بین‌المللی روی رزومه نخبگان و دانش‌آموختگان ما کار می‌کنند و آنها را به شرکت‌های بین‌المللی معرفی می‌کنند و بر اساس آن به دانشجویان ما پیشنهاد کار می‌دهند و باعث مهاجرت نخبگان ‌می‌شوند.

وی با تأکید بر اینکه تمامی افتخارات علمی، صنعتی و دفاعی و بخش‌های دیگر کشور با کمترین امکانات توسط دانشگاهیان انجام می‌شود، افزود: اینکه دانشگاه ما را با دانشگاه «ام‌ آی‌ تی» مقایسه می‌کنند، درست نیست یا اینکه شریف را از نظر جمعیتی با استنفورد مقایسه می‌کنند (به لحاظ جمعیتی، شریف مشابه استنفورد است) کار درستی نیست؛ زیرا باید توجه کرد بودجه دانشگاه استنفورد چقدر است و بودجه دانشگاه صنعتی شریف چقدر؟!

وی ادامه داد: بودجه شریف با تمامی هزینه‌هایی که دارد، ۳۰۰تا ۴۰۰میلیارد تومان است که اگر به دلار تبدیل کنیم، اصلا با بودجه چند میلیارد دلاری «استنفورد» قابل مقایسه نیست. بنابراین اگر این روند ادامه پیدا کند و از سرمایه‌های داخلی و خارجی استفاده نشود، در ۱۰سال آینده ما نه‌تنها نیروی فارغ‌التحصیل بلکه حتی نیروهای فنی کم خواهیم داشت؛ زیرا افراد با کیفیت کشور در حال مهاجرت هستند و این افراد فقط دکتر و مهندس‌ نیستند، بلکه نیروهای مهارتی ما نیز در حال مهاجرت هستند. همچنین با توجه به مسأله پیری جمعیت و مهاجرت، در آینده با مشکلات عدیده‌ای مواجه خواهیم شد. مسؤولان کشور باید نسبت به این مسأله یک تصمیم‌گیری کلان داشته باشند و به جذب و رشد سرمایه‌های داخلی و خارجی بپردازند.

همچنین دکتر علینقی مشایخی، عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شریف که از اولین دانشجویان این دانشگاه بوده است، با بیان اینکه هدف از پایه‌گذاری شریف بیشتر آموزشی بود، اظهار کرد: محتوای درس‌ها در دانشگاه «شریف» از همان ابتدا بسیار به‌روز بود و در نتیجه کیفیت آموزش در شریف از همان ابتدا بسیار بالا بود و این روند ادامه پیدا کرد تا اینکه پس از دکتر «مجتهدی»، دکتر «محمدرضا امین» ریاست دانشگاه را به عهده گرفت و نظام مدیریتی جدیدی برای دانشگاه طراحی کرد که برای ارزیابی و استخدام استادان و حتی تدریس، کمیته‌های ارزیابی تشکیل می‌شد و سیستم اداری دانشگاه بسیار منطقی شد و در نهایت، کیفیت دانشگاه مرتب اصلاح شد و هم‌اکنون نیز تقریباً بر اساس همان نظام اداره می‌شود و به دلیل همین کیفیت آموزشی خوب، شناخت خوبی از «شریف» و فارغ‌التحصیلان آن در دنیا وجود دارد.

وی افزود: در حال حاضر، دانشگاه با صنعت ارتباط نسبتاً خوبی دارد و باید این ارتباط اصلاح شود و کارهای تحقیقاتی که در دانشگاه انجام می‌شود، بیشتر به مسائل کشور بپردازد. البته این هم به نظام ارزیابی و ارتقاء استادان برمی‌گردد که ملاک آن چاپ مقاله در مجلات معتبر دنیا است. چاپ و تولید مقاله با استاندارد بالا خوب است اما به شرطی که باعث حل مسائل کشور شود نه صرفاً چاپ مقاله. پس این نظام ارزیابی را باید تغییر داد.

دکتر مشایخی با بیان اینکه دانشگاه شریف نیروهای خوبی تربیت می‌کند و این ظرفیت باید به حل مشکلات کشور بپردازد، تصریح کرد: زمانی‌که در داخل کشور زمینه جذب این فارغ‌التحصیلان وجود نداشته باشد یا کم باشد، تعداد قابل توجهی از این فارغ‌التحصیلان به خارج از کشور می‌روند و متأسفانه بسیاری از آنها به کشور بازنمی‌گردند که البته این مسأله به «شریف» ارتباطی ندارد و دلیل اصلی آن شرایط اقتصادی کشور است که نمی‌تواند این فارغ‌التحصیلان را جذب کند؛ البته اگر نظام انگیزشی وزارت علوم اصلاح شود و استادان به حل مشکلات کشور بپردازند، شاید دانشجویان نیز در پروژه‌های تحقیقاتی، بیشتر به حل مشکلات کشور بپردازند و امکان ماندن و جذب این دانشجویان بیشتر ‌شود و کمتر به خارج از کشور بروند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شریف گفت: باید در پذیرش دانشجو به دانشگاه‌ها اعتماد شود و پذیرش به ویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی به عهده خود دانشگاه‌ها باشد. از سوی دیگر جذب متمرکز استادان نیز گاهی اوقات بسیار طولانی می‌شود و زمانی‌که یک فارغ‌التحصیل نخبه از خارج کشور بازمی‌گردد، بعضی اوقات حدود ۱سال تا ۱سال و نیم طول می‌کشد تا جذب دانشگاه شود؛ در حالی که هیچ کجای جهان اینطور نیست! بهتر است، زمانی‌که دانشگاه‌ها صلاحیت علمی متقاضی را تأیید کردند، فرد جذب دانشگاه شود و بعد از آن کارهای بررسی فرد را انجام دهند. این نخبه‌ها بازار بین‌المللی دارند و ما نباید در جذب آنها تعلل کنیم .

نسخه مناسب چاپ